काठमाडौं । बर्दियाको ठाकुरबाबा नगरपालिका १ भुरीगाउँ प्रधान कार्यालय रहेको समुदायमा आधारित सदस्य केन्द्रित हाम्रो मध्यवर्ती बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाले असार ३१ गते आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बार्षिक नीति, कार्यक्रम तथा बजेटसम्बन्धी छलफल गरी स्वीकृत गरेको थियो । आर्थिक वर्षका लागि लक्ष्य, योजना र कार्यदिशा कोरेको छ ।

अध्यक्ष दुर्गा सापकोटाको अध्यक्षतामा सञ्चालक समितिका पदाधिकारी, लेखा सुपरिवेक्षण समितिका संयोजक पद्माखर लामिछाने तथा सदस्यहरु, उपसमितिका पदाधिकारीहरु, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत गणेशबहादुर थापासहित विभागीय प्रमुखहरु एवम् सेवा केन्द्र प्रमुखहरुको उपस्थितिमा आयोजित कार्यक्रमले दीर्घकालीन सोच ‘समृद्ध सदस्य, उत्कृष्ट सहकारी’ लाई थप सशक्त बनाउँदै सदस्यमुखी, पारदर्शी, उत्तरदायी र दिगो सहकारी व्यवस्थापनतर्फ स्पष्ट मार्गनिर्देशन गरेको थियो ।

बैठकमा आर्थिक वर्ष २०८३।०८४ मा सदस्यहरूको आर्थिक, सामाजिक तथा उद्यमशील विकासलाई केन्द्रमा राखी गुणस्तरीय वित्तीय सेवा, सुशासन, प्रविधिमैत्री सेवा विस्तार, प्रभावकारी जोखिम व्यवस्थापन तथा संस्थागत सुदृढीकरणका कार्यक्रमहरूलाई उच्च प्राथमिकताका साथ कार्यान्वयन गरिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको थियो ।

यसैगरी, साउन ३० गते शनिबार आयोजित कार्यविवरण हस्तान्तरण तथा कर्मचारी उत्प्रेरणा तालिमको अवसरमा पनि गत आर्थिक वर्षका उपलब्धि, चुनौती, सुधारका क्षेत्र तथा आगामी वर्षका लक्ष्य, योजना र कार्यदिशाबारे विस्तृत समीक्षा एवं छलफल भएको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत थापाले धिप्री डटकमलाई जानकारी गराउनुभयो । उक्त अवसरमा संस्थाका प्रत्येक विभाग तथा कर्मचारीलाई आगामी आर्थिक वर्षका लागि निर्धारित वार्षिक कार्यविवरण समेत हस्तान्तरण गरिएको थियो। 

सदस्यहरुमा छाप छोड्न सफल हाम्रो मध्यवर्तीको वार्षिक समीक्षा र भावी योजनाबारे सदस्य र सरोकारवालाहरुलाई जिज्ञासा हुनु स्वाभाविक पनि हो । सोही कारण, हामीले उक्त साकोसका सिईओ गणेश थापासँग अघिल्लो वर्षको समीक्षा तथा नयाँ आर्थिक वर्षका नीति, कार्यक्रम तथा प्राथमिकताहरु लगायतका बारेमा संवाद गरेका छौं । प्रस्तुत छ उक्त धिप्री संवादको सम्पादित अंश

कस्तो रह्यो बार्षिक समीक्षा गोष्ठी ?
“वार्षिक समीक्षा गोष्ठी अत्यन्तै उपलब्धिमूलक, उत्साहजनक र आत्मसमीक्षात्मक रह्यो । गत आ.व. २०८२/०८३ का उपलब्धि, कमजोरी, चुनौती र सिकाइहरूको गम्भीर समीक्षा गर्दै आगामी आ.व. २०८३/०८४ का लागि स्पष्ट लक्ष्य, रणनीति र कार्यदिशा तय गर्ने महत्वपूर्ण अवसर बन्यो । सञ्चालक समिति, व्यवस्थापन तथा कर्मचारीबीचको सामूहिक छलफल र प्रतिबद्धताले संस्थालाई अझ व्यवस्थित, जिम्मेवार र परिणाममुखी ढंगले अगाडि बढाउने विश्वास जागेको छ । समग्रमा, ‘समीक्षा मात्र होइन, आगामी यात्राको स्पष्ट मार्गचित्र’ तय गर्ने अर्थपूर्ण गोष्ठी रह्यो ।”

यो वर्षको मुख्य रणनीति, लक्ष्यहरु (वित्तीय तथा गैरवित्तीय) के कस्ता छन् ?
आ.व. २०८३/०८४ का मुख्य रणनीति तथा लक्ष्यहरु यस प्रकार छन्:

कर्जा असुली तथा जोखिम नियन्त्रण
भाखा नाघेको कर्जा घटाउँदै नियमित असुली र गुणस्तरीय कर्जा प्रवाहमा जोड दिने ।

बचत तथा सदस्य वृद्धि
नयाँ सदस्य थप गर्ने र विद्यमान सदस्यको नियमित बचत बढाउने ।

उत्पादनशील कर्जा प्रवाह
कृषि, व्यवसाय तथा उद्यमशीलतामा लगानी हुने कर्जालाई प्राथमिकता दिने ।

सेवा तथा डिजिटल विस्तार
छिटो, सरल र प्रविधिमैत्री सेवा प्रदान गर्दै डिजिटल कारोबार बढाउने ।

वित्तीय लक्ष्य
बचत, कर्जा, आम्दानी तथा नाफामा वृद्धि गर्दै सञ्चालन खर्च नियन्त्रण गर्ने र संस्थाको वित्तीय अवस्था सुदृढ बनाउने ।

सदस्य सन्तुष्टि
सदस्यका आवश्यकता र गुनासोलाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गरी सदस्य सन्तुष्टि र विश्वास बढाउने ।

कर्मचारी क्षमता विकास
कर्मचारीलाई आवश्यक तालिम प्रदान गरी कार्यक्षमता, जिम्मेवारी र उत्पादकत्व बढाउने ।

केपीआई (KPI) तथा कार्यसम्पादन
प्रत्येक कर्मचारीहरुको स्पष्ट लक्ष्य निर्धारण गरी नियमित कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन गर्ने ।

सुशासन तथा आन्तरिक नियन्त्रण
पारदर्शिता, जवाफदेहिता, नियमित अनुगमन र प्रभावकारी आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई बलियो बनाउने ।

सदस्य शिक्षा तथा वित्तीय साक्षरता
सदस्यलाई बचत, कर्जा, डिजिटल कारोबार र सहकारी सम्बन्धी ज्ञान प्रदान गरी आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउने ।

अघिल्लो वर्षका भन्दा यो वर्षका मूलतः (गैरवित्तीय लक्ष्य तथा कार्यक्रमहरुमा) के फरक छन् ?
अघिल्लो वर्षको तुलनामा आ.व. २०८३/०८४ का गैरवित्तीय लक्ष्य तथा कार्यक्रमहरूमा मुख्य फरक यसरी देखाउन सकिन्छः

सामान्य कार्यक्रमबाट परिणाममुखी कार्यक्रमतर्फ-कार्यक्रम गर्ने भन्दा त्यसको उपलब्धि र प्रभाव मापनमा जोड । 
कर्मचारी केपीआई प्रणाली-प्रत्येक कर्मचारीको स्पष्ट लक्ष्य, जिम्मेवारी र कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन । 
सेवाकेन्द्रको कार्यसम्पादन मापन-सबै सेवाकेन्द्रलाई लक्ष्यसहित प्रतिस्पर्धात्मक र जिम्मेवार बनाउने । 
सदस्य सन्तुष्टि प्राथमिकता-सदस्यको गुनासो, सुझाव र सेवाको गुणस्तरलाई नियमित रूपमा मापन गर्ने ।  
डिजिटल सेवामा जोड-मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल कारोबार र प्रविधिमैत्री सेवा विस्तार । 
कर्मचारी क्षमता विकास-आवश्यकता पहिचान गरी लक्षित तालिम र सीप विकास । 
नियमित अनुगमन र समीक्षा-वार्षिक समीक्षामा मात्र सीमित नभई मासिक÷त्रैमासिक प्रगति समीक्षा । 
सुशासन र आन्तरिक नियन्त्रण-पारदर्शिता, जवाफदेहिता र जोखिम नियन्त्रणलाई थप व्यवस्थित बनाउने । 
सदस्य शिक्षाबाट सदस्य सशक्तीकरणतर्फ-शिक्षा मात्र दिने नभई वित्तीय व्यवहार र उद्यमशीलतामा प्रयोग गर्न प्रेरित गर्ने । 
सामाजिक कार्यक्रमलाई संस्थागत प्रभावसँग जोड्ने-सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रमलाई सदस्य तथा समुदायको वास्तविक आवश्यकतासँग जोड्ने । 
“अघिल्लो वर्ष कार्यक्रम सञ्चालनमा बढी केन्द्रित थियो भने यस वर्ष परिणाम, मापन, जवाफदेहिता, प्रविधि र सदस्य सन्तुष्टिमा बढी केन्द्रित हुनेछ ।”

अघिल्लो वर्षको समीक्षाबाट सिकिएका पाठहरु के के हुन ?
अघिल्लो वर्षको समीक्षाबाट सिकिएका मुख्य पाठहरूलाई यसरी संक्षेपीकरण एबम् बुँदागत प्रस्तुत गर्न सकिन्छ:

कर्जा असुलीलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुपर्ने-भाखा नाघेको कर्जा संस्थाको प्रमुख चुनौती भएकाले नियमित अनुगमन र प्रभावकारी असुली आवश्यक देखियो । 
लक्ष्य स्पष्ट र मापन योग्य हुनुपर्ने-लक्ष्य मात्र तोकेर नहुने, मासिक/त्रैमासिक रूपमा प्रगति मापन गर्नुपर्ने । 
सेवाकेन्द्रलाई थप जिम्मेवार बनाउनुपर्ने-प्रत्येक सेवाकेन्द्रको छुट्टाछुट्टै लक्ष्य र कार्यसम्पादन समीक्षा आवश्यक देखियो । 
कर्मचारीको जिम्मेवारी स्पष्ट हुनुपर्ने-जिम्मेवारी अनुसार कार्यविवरण, प्एक्ष् र जवाफदेहिता आवश्यक देखियो । 
सदस्यसँग नियमित सम्पर्क आवश्यक-सदस्यको आवश्यकता, गुनासो र समस्यालाई समयमै सम्बोधन गर्नुपर्ने । 
गुणस्तरीय कर्जामा जोड दिनुपर्ने-कर्जा प्रवाह सँगै कर्जा उपयोग र असुलीलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने । डिजिटल सेवाको प्रयोग बढाउनुपर्ने-प्रविधिको प्रयोगले सेवा छिटो, सरल र प्रभावकारी बनाउन सकिने देखियो । 
नियमित अनुगमन र समीक्षा आवश्यक-समस्या बढेपछि होइन, सुरुदेखि नै पहिचान र समाधान गर्नुपर्ने । 
कर्मचारी तालिम व्यवहारमुखी हुनुपर्ने-तालिमलाई कामको वास्तविक आवश्यकता र कार्यसम्पादनसँग जोड्नुपर्ने । 
सुशासन र आन्तरिक नियन्त्रण बलियो बनाउनुपर्ने-पारदर्शिता, अनुशासन र जोखिम नियन्त्रणलाई निरन्तर प्राथमिकता दिनुपर्ने । 
“समस्या पहिचान गरेर मात्र पुग्दैन; समयमै निर्णय, स्पष्ट जिम्मेवारी, नियमित अनुगमन र परिणाममुखी कार्यान्वयन नै संस्थागत सुधारको आधार हो ।”

सदस्यहरुलाई उद्यमी, स्वरोजगार तथा आत्मनिर्भर बनाउने के कस्ता योजना हाम्रो मध्यवर्ती साकोससँग छन् ?
हाम्रो मध्यवर्ती बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लि. का लागि सदस्यलाई उद्यमी, स्वरोजगार र आत्मनिर्भर बनाउने योजना निम्नानुसार प्रस्तुत गर्न सकिन्छः

उद्यमशीलता कर्जा-व्यवसाय सुरु वा विस्तार गर्न सरल प्रक्रियाबाट उत्पादनशील कर्जा उपलब्ध गराउने । 
सीपमूलक तालिम-कृषि, पशुपालन, सिलाइ–कटाइ, साना उद्योग, व्यापार तथा अन्य आयमूलक सीपमा तालिम सञ्चालन गर्ने वा सहभागिता गराउने । 
कर्जा + सीप + बजार -कर्जा मात्र दिने नभई व्यवसाय सञ्चालनको सीप र बजारसँग जोड्न समन्वय गर्ने ।
सदस्य व्यवसाय पहिचान-सदस्यको सीप, रुचि र क्षमताअनुसार सम्भावित व्यवसाय छनोटमा सहयोग गर्ने । 
महिला उद्यमशीलता कार्यक्रम-महिलालाई घरमै वा स्थानीय स्तरमा आयआर्जन गर्न सक्ने व्यवसायमा प्रोत्साहन गर्ने । 
कृषि तथा पशुपालन कर्जा-व्यावसायिक कृषि, तरकारी, फलफूल, बाख्रा, कुखुरा, गाईभैंसी तथा माछापालनलाई प्राथमिकता दिने । 
सफल उद्यमी सदस्य कार्यक्रम-सफल सदस्य उद्यमीका अनुभव अरू सदस्यसँग आदान–प्रदान गराउने । 
व्यवसाय अनुगमन तथा परामर्श-कर्जा दिएपछि व्यवसायको प्रगति हेर्ने र आवश्यक परामर्श दिने । 
डिजिटल तथा वित्तीय साक्षरता-डिजिटल कारोबार, लेखा व्यवस्थापन, लागत–आम्दानी हिसाब र वित्तीय अनुशासनसम्बन्धी शिक्षा दिने । 
बजार तथा बजारीकरण सहयोग-सदस्यले उत्पादन गरेका वस्तु तथा सेवाको बजार खोज्न सहजीकरण गर्ने । 
“कर्जा दिने मात्र होइन, सदस्यलाई कमाउने बनाउने”
अर्थात् सहकारी → कर्जा → सीप → व्यवसाय → आम्दानी → बचत → आत्मनिर्भरता भन्ने चक्र विकास गर्ने।
“हाम्रो मध्यवर्ती साकोसको अबको प्राथमिकता सदस्यलाई केवल ऋणी बनाउने होइन, उद्यमी बनाउने हो। त्यसका लागि उत्पादनशील कर्जा, सीप विकास, व्यवसायिक परामर्श, बजार सहजीकरण र नियमित अनुगमनलाई एकीकृत गरी सदस्यको आयआर्जन र आत्मनिर्भरता बढाउने योजना अघि बढाइनेछ।”

हाम्रो मध्यवर्ती साकोसका असल एवम् अनुकरणीय अभ्यासहरुबारे केही बताइदिनुहोस् न जुन अरु सहकारीहरुका लागि काम लाग्न सक्छन् ?
हाम्रो मध्यवर्ती साकोसका अनुकरणीय अभ्यासहरूलाई यसरी प्रस्तुत गर्न सकिन्छ:

सेवाकेन्द्रमा आधारित व्यवस्थापन
१० वटा सेवाकेन्द्रमार्फत सदस्यको नजिक पुगेर सेवा प्रवाह गर्ने र प्रत्येक सेवाकेन्द्रको कार्यसम्पादनलाई छुट्टाछुट्टै समीक्षा गर्ने अभ्यास।

नियमित वार्षिक समीक्षा र योजना निर्माण
अघिल्लो वर्षका उपलब्धि, कमजोरी र चुनौतीको समीक्षा गरी नयाँ वर्षको स्पष्ट लक्ष्य र कार्ययोजना बनाउने अभ्यास।

कर्मचारी केपीआई प्रणाली
कर्मचारीलाई जिम्मेवारी मात्र दिने नभई मापनयोग्य लक्ष्य, कार्यसम्पादन सूचक र मूल्याङ्कनसँग जोड्ने अभ्यास।

कर्जा असुलीलाई संस्थागत अभियान बनाउने
भाखा नाघेको कर्जालाई केवल ऋण विभागको समस्या नठानी व्यवस्थापन, सेवाकेन्द्र र सम्बन्धित कर्मचारीको साझा जिम्मेवारीका रूपमा लिने।

सदस्यलाई ऋणी होइन, उद्यमी बनाउने सोच
कर्जा प्रवाहसँगै सदस्यलाई उद्यमशीलता, स्वरोजगार र आयआर्जनतर्फ जोड्ने प्रयास। उत्पादनशील क्षेत्रमा कर्जा उपयोग गराउनु साकोसको मूल उद्देश्य हो । 

सदस्य शिक्षा र वित्तीय साक्षरता
सदस्यलाई बचत, कर्जा, डिजिटल कारोबार, वित्तीय अनुशासन र सहकारीका बारेमा नियमित शिक्षा दिने।

कर्मचारी क्षमता विकासमा जोड
जिम्मेवारी अनुसार कार्यविवरण तयार गर्ने, आवश्यक तालिम दिने र सिकेको ज्ञानलाई कार्यसम्पादनसँग जोड्ने।

सुशासन र आन्तरिक नियन्त्रणमा प्राथमिकता
सञ्चालक समिति, लेखा सुपरीवेक्षण समिति र व्यवस्थापनबीच जिम्मेवारी स्पष्ट गरी पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गर्ने । कमजोर आन्तरिक नियन्त्रण र जवाफदेहितालाई सहकारी क्षेत्रमा देखिएका प्रमुख जोखिम मध्ये मानिएको छ । 
“समीक्षा → सुधार → कार्यान्वयन” संस्कार
समीक्षा गोष्ठीलाई औपचारिक कार्यक्रम मात्र नबनाई समीक्षा भएका विषयमा कसले, कहिले र कसरी सुधार गर्ने भन्ने कार्ययोजना सहित अघि बढ्ने ।